ยืนหยัดต้านสมุทร

ขณะที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทำให้ระดับน้ำเปลี่ยนแปลงไปทั่วโลก กรุงเทพฯซึ่งเป็นเมืองที่เคยได้รับการขนานนามว่า “เวนิสตะวันออก” ก็มิใช่ข้อยกเว้น

ผู้เชี่ยวชาญกล่าวกันว่า ชายฝั่งประมาณ 600 กิโลเมตรของประเทศไทยจมอยู่ใต้น้ำไปเรียบร้อยแล้ว โดยบริเวณชายฝั่งอ่าวไทยมีอัตราการถูกกัดเซาะสูงที่สุดในประเทศเนื่องจากรุงเทพฯตั้งอยู่บนชั้นดินแทนที่จะเป็นฐานหิน การที่ระดับน้ำสูงขึ้นผสานกับการทรุดตัวของพื้นดินจะทำให้เมืองหลวงของไทยจมอยู่ใต้น้ำในอีกไม่กี่สิบปีข้างหน้า แม้ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่จะเห็นพ้องกันว่ากรุงเทพฯจะต้องประสบปัญหาแน่ แต่ก็ยังมีการโต้เถียงกันมากว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไหร่ ขณะที่รัฐบาลและผู้เชี่ยวชาญกำลังพิจารณาวิธีแก้ปัญหากันอยู่นั้น บ้านขุนสมุทรจีนซึ่งเป็นชุมชนชาวประมงเล็กๆอยู่ห่างจากกรุงเทพฯไปทางทิศใต้เพียงประมาณ 20 กิโลเมตร กำลังรับมือกับความจริงอันโหดร้ายของสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป

“ตรงนี้เคยมีป่าโกงกางขึ้นอยู่” พระอธิการสมนึก อติปัญโญ วัย 44 ปี กล่าวขณะชี้ไปที่น้ำซึ่งท่วมกินเนื้อที่เพิ่มขึ้นของวัดขุนสมุทราวาสซึ่งเป็นวัดประจำหมู่บ้านขุนสมุทรจีน “แต่คลื่นลมที่รุนแรงโค่นต้นโกงกางไปหมดแล้ว” ท่านส่ายศีรษะแล้วพยักพเยิดไปที่อ่าวไทยอันกว้างใหญ่แล้วกล่าวว่า “หลายครอบครัวเคยมีบ้านตรงนั้น โยมเห็นไหมล่ะ เมื่อเราทำร้ายธรรมชาติ ธรรมชาติก็กลับมาทำร้ายเรา”

เจ็ดปีที่ผ่านมา พระสมนึกอยู่แนวหน้าในการต่อสู้กับระดับน้ำที่สูงขึ้นซึ่งสร้างความเสียหายแก่ชุมชนขุนสมุทรจีน ตลอด 30 ปีที่ผ่านมา หมู่บ้านนี้ถูกน้ำทะเลกัดเซาะเข้ามาในแผ่นดินไกลกว่าหนึ่งกิโลเมตรทั้งบ้าน โรงเรียน และสถานีอนามัยพังทลายไปกับน้ำ ส่งผลให้ประชากรครึ่งหนึ่งต้องละทิ้งถิ่นฐานไป ยอดเสาไฟฟ้าซึ่งยืนเรียงห่างจากแผ่นดินเข้าไปในอ่าวไทยไกลกว่า 500 เมตร เป็นสิ่งเดียวที่บ่งชี้ว่าในอดีตบริเวณนั้นเคยเป็นหมู่บ้าน บริเวณวัดขุนในสิบของขนาดดั้งเดิมตั้งอยู่ติดน้ำ ก่อนหน้าที่พระสมนึกจะมาประจำที่วัดนี้ พระอุโบสถถูกน้ำท่วมและถูกทิ้งร้างไป ทั้งๆที่มีอุปสรรคมากมาย ความมุ่งมั่นของพระสมนึกในการฟื้นฟูและปฏิสังขรณ์วัดกลายมาเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้กับระดับน้ำทะเลของชุมชน

“ตอนอายุ 20 กว่าๆ หากโยมบอกอาตมาว่าอาตมาจะมาบวชเป็นพระตลอดชีวิตอาตมาคงขำแย่” พระสมนึกกล่าว สมนึกผู้เติบโตขึ้นในตำบลแหมฟ้าผ่าซึ่งห่างจากบ้านขุนสมุทรจีนไปไม่กี่กิโลเมตรมีอาชีพขายผลไม้อยู่กับครอบครัว และใช้ชีวิตในแบบที่ตัวเขาเองสารภาพว่า “ไม่เป็นแก่นสาร” ทั้งกินเหล้าเมายากับเพื่อนๆ การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญเกิดขึ้นตอนอายุ 30 ปีเมื่อเพื่อนสนิทคนหนึ่งฆ่าตัวตาย “วันที่เพื่อนอาตมาตาย โยมแม่ของเขาเรียกให้ไปหาแล้วขอให้อาตมาบวชให้ผู้ตาย อาตมาคิดจะบวชสักวันสองวัน แต่พอบวชแล้วอาตมาก็เริ่มทบทวนชีวิตตัวเองกับชีวิตพระสงฆ์ และเปรียบเทียบว่าแตกต่างกันอย่างไร อาตมารู้สึกสบายขึ้นมาทันที ไม่วุ่นวาย วัดเงียบดี และรู้ตัวว่าอาตมาไม่อยากสึก”

หลังจากอยู่ที่วัดในตำบลแหลมฟ้าผ่าเป็นเวลาเกือบหนึ่งปี พระสมนึกก็ได้พบกับพระหนุ่มจากบ้านขุนสมุทรจีนผู้หนึ่งซึ่งเล่าให้ท่านฟังถึงเรื่องวัดร้างกลางทะเล และเชื้อเชิญให้ไปดู “เมื่ออาตมาไปดูครั้งแรก ตัวโบสถ์ส่วนใหญ่ถูกน้ำทำลายเสียหายและเข้าไปสวดมนต์ไม่ได้เลย อาตมารู้สึกว่าอยากจะพยายามซ่อมแซมขึ้นมาใหม่” พระสมนึกเล่าถึงอดีต ในที่สุดพระสมนึกก็ลงเอยด้วยการมาจำพรรษาอยู่ที่วัดนี้สี่เดือน พอชาวบ้านเห็นว่ามีพระมาอยู่ ก็มาทำบุญใส่บาตรกัน จึงเป็นการฟื้นฟูวิถีชีวิตพุทธศาสนิกชนในชุมชนขึ้นมาใหม่ หลังจากเห็นว่าพระสมนึกสามารถจำพรรษาที่วัดได้ ชาวบ้านจึงเชิญให้ท่านจำพรรษาประจำวัดนี้เลย “อาตมาไม่ได้มีภาระอะไรทางบ้าน จึงคิดว่า ‘ทำไมจะไม่ได้ล่ะ!’ ” พระสมนึกกล่าวเสริมพร้อมหัวเราะ ท่านเริ่มบูรณะวัดหลังจากที่ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาส โดยการยกพื้นหอสวดมนต์ขึ้นประมาณสองเมตรเพื่อป้องกันน้ำท่วม

โปรดอ่านต่อในฉบับเดือนพฤศจิกายน 2554