ณ บ้านเช่าสีขาวย่านรัชดาภิเษก วัยรุ่นชายหญิงเดินเข้าออกไม่ขาดสาย แต่ละคนล้วนก้าวเข้ามาด้วยความตั้งใจที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงให้แก่สังคม

บ้านหลังนี้เป็นสถานที่ตั้งขององค์กรนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคม หรือวายไอวาย องค์กรเยาวชนอิสระที่มุ่งทำงานเพื่อพัฒนาสังคมโดยไม่หวังผลกำไร ซึ่งผู้ก่อตั้งทั้งสี่คนขององค์กรฯมีอายุรวมกันไม่ถึงร้อย

สำนักงานแห่งนี้ต่างจากสถานที่ทำงานทั่วไปตรงที่คนทำงานล้วนเป็นหนุ่มสาววัย ไม่เกิน 30 ซึ่งรวมตัวกันด้วยความมุ่งมั่นที่จะเป็นส่วนหนึ่งซึ่งช่วยทำให้สังคมดีขึ้น

"ผู้ใหญ่มักมองว่าเด็กเมินเฉยต่อปัญหาในสังคม อันที่จริง มีเด็กหลายคนที่ใส่ใจปัญหา พวกเขามีแนวทางแก้ไขดีๆมากมายที่อยากจะนำเสนอ ติดอยู่เพียงว่าไม่รู้จะเริ่มต้นจากตรงไหน ไม่มีองค์กรที่เปิดโอกาสให้ได้แสดงออกทางความคิด และบางคนไม่กล้าพอจะนำแนวทางเหล่านั้นมาปฏิบัติจริง" กฤตยา ศรีสรรพกิจ ผู้อำนวยการองค์กรนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคม วัย 27 กล่าว

ย้อนไปเมื่อเจ็ดปีก่อน กฤตยาเป็นเพียงนักศึกษาคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เธอเติมเต็มชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัยด้วยการเข้าร่วมกิจกรรมนอกหลักสูตร ตั้งแต่เรียนระดับมัธยมศึกษา กฤตยาทำกิจกรรมของโรงเรียนมาตลอด กิจกรรมนอกห้องเรียนช่วยเปิดโลกกว้าง ที่สำคัญคือเธอสนใจเรื่องราวในสังคมมากขึ้น เมื่อเข้ามหาวิทยาลัย เธอจึงสานต่อประสบการณ์นอกตำราไปพร้อมกับการเรียน "ยิ่งได้รู้เห็นมุมมองชีวิตในแง่ต่างๆ ก็ยิ่งอยากมีส่วนร่วมบรรเทาปัญหาทุกอย่างให้ดีขึ้น"

อย่างไรก็ตาม เยาวชนเพียงไม่กี่คนคงทำให้ทุกอย่างดีขึ้นในทันทีไม่ได้ หลังทุ่มเทเวลาว่างทำงานด้านสังคม กฤตยาก็ตระหนักว่าทรัพยากรบุคคลที่จะยื่นมือเข้าช่วยยังไม่แพร่กระจายพอ

ในปี 2546 หลังเข้าร่วมประกวดโครงการเพื่อพัฒนาชนบทซึ่งจัดขึ้นโดยธนาคารโลก กฤตยาเห็นโครงการเพื่อพัฒนาสังคมกว่า 50 โครงการจากเพื่อนร่วมวัย แต่ละโครงการ ล้วนสร้างสรรค์เพื่อสังคมตามความถนัดแต่น้อยครั้งที่จะมีโอกาสทำให้เป็นรูปเป็นร่าง

เมื่อโครงการของกลุ่มเธอชนะการประกวด กฤตยาก็คิดว่าถ้าพวกเธอทำได้ คนอื่น ก็น่าจะทำได้เช่นกัน เธอกับเพื่อนอีกสามคนจึงเริ่มวางแผนตั้งองค์กรเพื่อสังคมโดยเน้นการดำเนินงานจากเยาวชนอายุ 15 ถึง 25 ปี

กฤตยาและเพื่อนต้องการสร้างกลุ่มคนทำงานกลุ่มเล็กๆซึ่งมีเป้าหมายส่งเสริมและสนับสนุนให้เยาวชนริเริ่มและลงมือทำโครงการด้านสังคม เป็นการช่วยสร้างโอกาสให้เจ้าของความคิดสร้างสรรค์นั้นๆนำงานของตัวเองไปปฏิบัติจริงได้ตามความคาดหวัง

พวกเขาจึงรวมตัวกันในนามองค์กรนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคมหรือวายไอวาย จากนั้นเขียนจุดประสงค์และแผนการทำงานเสนอองค์การยูนิเซฟแห่งประเทศไทยเพื่อขอทุนสนับสนุน "งานของเรา เหมือนพยายามแตกยอดแขนขาอาสาสมัครที่พร้อมจะช่วยเหลือสังคม ให้แผ่กว้างไปทั่วสารทิศในทุกแขนงปัญหา" กฤตยากล่าว แล้วยูนิเซฟก็ให้โอกาสพวกเขามีส่วนร่วม

ปลายปี 2546 วายไอวายเปิดตัวองค์กรฯด้วยโครงการตลาดประกอบฝัน เพื่อให้คนรุ่นใหม่มีโอกาสนำเสนอโครงการพัฒนาสังคม ตามแง่มุมที่ตนเองถนัด เยาวชนให้ความสนใจและส่งโครงการเข้ามาถึง 200 โครงการ จากการคัดเลือกโดยคณะกรรมการขององค์กรผู้เชี่ยวชาญสาขาวิชานั้นๆ มีโครงการที่ได้รับการสนับสนุนทั้งด้านความรู้ เงินทุน และทรัพยากรต่างๆทั้งหมด 17 โครงการ

โจทย์ของการบริหารองค์กรฯในปีแรกคือทีมงานต้องแนะนำสิ่งที่วายไอวายทำให้เยาวชนรับรู้ เพราะพวกเขาเป็นทรัพยากรหลักที่จะขับเคลื่อนองค์กร ดังนั้น กฤตยากับเพื่อนร่วมงานจึงสำรวจหาหน่วยงานที่มีแนวร่วมเหมือนกัน และจัดตั้งโครงการเครือข่ายเยาวชน "การ บอกปากต่อปากเป็นการประชาสัมพันธ์ที่มีประสิทธิภาพ" เมื่อกลุ่มคนที่มีแนวคิดเดียวกันเกื้อหนุนกัน การทำงานก็เป็นไปได้ดีขึ้น

หลังแสดงผลงานให้หน่วยงานรุ่นใหญ่เห็น วายไอวายได้รับการยอมรับมากขึ้น มีสถาบันการเรียนรู้และพัฒนาประชาสังคมและสภาองค์การพัฒนาเด็กและเยาวชน (สอ.ดย.) เป็นที่ปรึกษา และการสนับสนุนเงินทุนจากองค์กรรัฐและเอกชนก็มากขึ้นด้วย เช่น องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ สถาบันคลังสมองของชาติ และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

เมื่อเข้าถึงกลุ่มเยาวชนที่เคยผ่านการทำงานเพื่อพัฒนาสังคมได้แล้ว วายไอวายตั้งเป้าหมายใหม่โดยมุ่งไปสู่กลุ่มที่ยังไม่เคยทำงานด้านนี้มาก่อน จากการสำรวจความคิดเห็นขององค์กรฯ พบว่า เยาวชน 90% สนใจจะช่วยพัฒนาสังคมให้ดีขึ้น แต่มีเพียง 5% เท่านั้นที่คิดว่าตนทำได้ "เราพยายามผลักดันเยาวชนให้กล้าคิดกล้าทำ ขจัดความคิดว่าฉันเป็นแค่เด็กคนหนึ่งทำอะไรไม่ได้หรอก" กฤตยากล่าว

นอกจากโครงการตลาดประกอบฝันที่เปิดโอกาสด้านความคิด วายไอวายยังเปิดโครงการเยาวชนอาสาสมัครโดยแนะนำองค์กรอาสาสมัครหลายแห่งให้เลือกทำกิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์ตามความสนใจ

วายไอวายเดินหน้าเปิดตัวโครงการใหม่ๆเพื่อกระตุ้นความช่วยเหลือใน หมู่เยาวชน เช่น จัดเทศกาลเดินสายตามมหาวิทยาลัยและโรงเรียนทั่ว ประเทศ ติดโปสเตอร์สีสันสดใสตามสถานที่ที่เข้าถึงกลุ่มวัยรุ่น รวมทั้งโฆษณาทางวิทยุ

ทว่าการทำงานเพื่อสังคมไม่ใช่เรื่องง่าย ตลอด ระยะเวลาสองปีกว่า นอกจากต้องต่อสู้กับความกลัวในการลงมือเปลี่ยนแปลงสังคมของหลายคน ทีมงานต้องฝ่าฟันกับทัศนคติที่คนรอบข้างมีต่อการทำงานภาคสังคม โดยเฉพาะความคิดเห็นจากผู้ปกครอง พ่อแม่หลายคนไม่เข้าใจลูกๆว่าทำงานในองค์กรอิสระเพื่ออะไร เพราะไม่มีหลักประกันทั้งรายได้และความมั่นคงในหน้าที่การงาน แต่ด้วยความมุ่งมั่นจะพัฒนาสังคม ทีมงานจึงพยายามชักชวนให้ผู้ปกครองเข้ามาสัมผัสการทำงานและทำความรู้จักกับเพื่อนร่วมอุดมการณ์เดียวกัน เพื่อลดความไม่แน่ใจของพ่อแม่ที่มีต่อการทำงานในองค์กรอิสระ

กลุ่มเยาวชนที่วายไอวายมีส่วนสนับสนุนให้ทำกิจกรรมต่างๆ อาทิ โครงการสร้างบ้าน ใหม่ให้สัตว์ทะเลที่กลุ่มเยาวชนในสตูลชวนกลุ่มเยาวชนอื่นๆในเครือข่ายอันดามันมาช่วยสร้างปะการังเทียมและโครงการละอ่อนตะลอนทัวร์ซึ่งใช้ศิลปะละครเพื่อรณรงค์ปัญหาโรคเอดส์ ฯ นอกจากนี้ในปี 2548 ยังมีการจัดทำหนังสือ Questionmark ที่หยิบยกประเด็นต่างๆทั้งการเมือง สังคม วัฒนธรรมมานำเสนอเพื่อชี้ให้ผู้อ่านตั้งคำถามกับสิ่งที่เกิดขึ้นในสังคม

แนวทางการสนับสนุนความคิดสร้างสรรค์เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงให้สังคมสร้างชื่อให้องค์กรฯ กฤตยาในฐานะตัวแทนของวายไอวายได้รับรางวัลจากมูลนิธิอโชกา ประเทศไทย ซึ่งค้นหาและสนับสนุนผู้ที่สร้างกิจกรรม ที่ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงระดับโลกในปี 2547 เธอทำสถิติผู้รับรางวัลอายุน้อยที่สุดของมูลนิธิ

จากประสบการณ์ที่ผ่านมา เมื่อเข้าสู่ปีที่สาม กฤตยาและทีมงานเรียนรู้เทคนิคการทำงานมากขึ้น ตอนนี้ ระบบงานภายในองค์กรฯ เริ่มลงตัว แต่เนื้อหาของงานยังคงซับซ้อน เพราะมีโครงการรูปแบบใหม่ๆเข้ามาท้าทายพวกเขาทุกวัน นอกจากนี้ องค์กรฯ เริ่มขยายไปสู่การทำงานด้านการสำรวจวิจัยมาก ขึ้นเพื่อให้รู้กลไกของโครงการลักษณะนี้ในภาคสังคม ในอนาคต กฤตยากับทีมงานมุ่งมั่นให้องค์กรนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคมเป็นเหมือนศูนย์ที่พร้อมสรรพในการให้บริการสนับสนุนโครงการเพื่อสังคม

กฤตยาพูดถึงการทำงานเพื่อสังคมของเธอกับเพื่อนๆว่า "ความมุ่งมั่นของแต่ละคนทำให้การพัฒนาสังคมดำเนินต่อไปได้ ถ้าใครอยากทำอยากช่วยต้องเริ่มลงมือ แล้วลบความกลัวออกจากใจให้หมด"

เดือนพฤศจิกายน 2549 นี้ องค์กรฯจะรวบรวมผลงานมาจัดแสดงที่สยามสแควร์ และมีกิจกรรมให้เยาวชนหน้าใหม่เข้าร่วม บางที นี่คงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับเยาวชนอีกหลายคน

*สนใจรายละเอียดขององค์กรนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคม เข้าไปดูได้ที่ youthinnovation.org และ deksiam.com