บทเรียนจากเชอร์โนบิล

ในแต่ละเดือน เซย์เก อากีโมวิช คราซิคอฟต้องนั่งรถไฟข้ามผืนดินที่ถูกท้ิงร้างใกล้โรงไฟฟ้าพลังนิวเคลียร์เชอร์โนบิล 12 ครั้ง เพื่อเข้าไปทำงานในอาคารที่สร้างครอบเตาปฏิกรณ์หมายเลข 4 อาคารหลังนี้เป็นที่รู้จักกันในนาม “โลงหิน”

 

ภารกิจหนึ่งของเขาซึ่งมีอยู่มากมายคือการสูบของเหลวปนเปื้อนกัมมันตรังสีที่ไหลลงไปรวมอยู่ภายในเตาปฏิกรณ์ที่ไหม้ไฟออกมา ของเหลวนี้จะต้องถูกสูบออกมาเมื่อมีฝนหรือหิมะตก

 

อาคารครอบหลังนี้สร้างขึ้นเมื่อ 25 ปีก่อนด้วยความตื่นกลัวเนื่องจากหลังจากเตาปฏิกรณ์ระเบิด รังสีได้แพร่กระจายไปสู่บริเวณที่มีผู้คนอาศัยอยู่ ปัจจุบันอาคารนี้เต็มไปด้วยรอยแตก

 

น้ำจะเข้าไปสัมผัสสิ่งที่อยู่ลึกเข้าไปในเตาปฏิกรณ์ไม่ได้ สิ่งนั้นคือเชื้อเพลิงที่หลอมละลายและเศษซากปรักต่างๆประมาณ 200 ตัน ซึ่งลุกไหม้ผ่านพื้นลงไปแข็งตัวที่บริเวณหนึ่งเป็นรูปตีนช้าง ก้อนเชื้อเพลิงนี้ยังคงมีกัมมันตภาพรังสีในระดับที่สูงจนนักวิทยาศาสตร์ไม่สามารถเข้าใกล้ได้ บริเวณหลังคาอาคารวัดค่ารังสีได้ประมาณสามเร็มต่อชั่วโมง ที่ระดับนั้น เมื่อสัมผัสเพียง 45 นาที คนงานจะได้รับรังสีถึงขีดจำกัดที่แนะนำให้รับได้ในหนึ่งปี นักวิทยาศาสตร์คำนวณว่าระดับรังสีสูงสุดใกล้ก้อนเชื้อเพลิงนั้นเท่ากับ 800 เร็มต่อชั่วโมง

 

คราซิคอฟซึ่งมีไหล่กว้างและตาสีฟ้าสดใส เป็นคนงานคนหนึ่งที่ดูแลโรงงานนรกแห่งนี้มาเป็นเวลาแปดปีแล้ว เขาจะทำงานที่นี่จนเกษียณ แล้วจะมอบภารกิจแก่อีกคนซึ่งคนนั้นก็จะรับหน้าที่นี้ต่อไปจนเขาเกษียณ เมื่อถามว่าภารกิจนี้จะต่อเนื่องไปอีกนานเท่าใด เขายักไหล่

 “ร้อยปีมั้ง” เขาตอบ “บางทีเมื่อถึงตอนนั้น อาจมีคนประดิษฐ์อะไรบางอย่างขึ้นมาแล้วก็ได้”

 

ขณะที่ธาตุกัมมันตรังสีบางชนิดในเชื้อเพลิงนิวเคลียร์สลายตัวไปอย่างรวดเร็ว ซีเซียมมีค่าครึ่งชีวิต 30 ปี ส่วนสตรอนเชียมมีค่าครึ่งชีวิต 29 ปี นักวิทยาศาสตร์ประเมินว่า กว่าชีวิตและกิจกรรมเชิงเศรษฐกิจต่างๆจะสามารถหวนกลับมาสู่พื้นที่ได้ จะต้องปล่อยให้ธาตุเหล่านี้สลายตัวไปเป็นเวลาสิบถึง 13 ช่วงครึ่งชีวิต นั่นหมายความว่า พื้นที่ปนเปื้อนกัมมันตรังสีซึ่งรัฐสภายูเครนกำหนดไว้ 38,850 ตารางกิโลเมตร หรือขนาดประมาณประเทศสวิตเซอร์แลนด์จะได้รับผลกระทบจากรังสีนานกว่า 300 ปี

 

ในเดือนมีนาคม คนงานพยายามอย่างไม่หยุดหย่อนที่จะลดความร้อนในเตาปฏิกรณ์หกเตาที่โรงไฟฟ้าฟุกุชิมะไดอิจิ ซึ่งอยู่ห่างจากโตเกียวไปทางทิศเหนือ 225 กิโลเมตร แต่เราต้องหันไปมองยูเครนเพื่อจะได้เข้าใจความน่าเบื่ออย่างร้ายกาจและความอ่อนล้าในการจัดการกับผลของการที่เชื้อเพลิงหลอมละลาย นี่เป็นปัญหาที่ไม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมนุษย์

 

โวโลดีมีร์ เปโตรวิช อูโดวีเชนโกเป็นนายกเทศมนตรีของสลาวูทีช อันเป็นเมืองที่พักอาศัยของคนงานส่วนใหญ่จากที่มีอยู่ 3,400 คน ซึ่งยังคงถูกจ้างอยู่ที่โรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์เชอร์โนบิล ตอนที่ฉันพบเขาในเดือนมีนาคม คนงานส่วนใหญ่ไม่ได้รับเงินเดือนเต็มจำนวนมาตั้งแต่เดือนมกราคมแล้ว (ก่อนหน้านั้นพวกเขาได้รับเต็มเดือนมาตลอด) เขากำลังร้องของบประมาณ 3.6 ล้านเหรียญสหรัฐจากรัฐสภายูเครนเพื่อจ่ายเงินเดือนคนงาน “แน่นอน รัฐบาลของเราจะสบายกว่านี้หากไม่เคยมีเชอร์โนบิลอยู่เลย แต่มันมี และเราทำอะไรไม่ได้เกี่ยวกับความจริงข้อนี้” เขากล่าว

 

ในพริเพียตซึ่งเคยเป็นเมืองที่พักอาศัยของคนงานโรงไฟฟ้า ห่างจากโรงไฟฟ้าไป 1.6 กิโลเมตรกว่าๆ ชาวเมือง 50,000 คนมีเวลาอพยพเพียงไม่กี่ชั่วโมง สีบนผนังอพาร์ตเมนต์หลุดลอกเป็นแผ่นใหญ่ ภายในมีน้ำแข็งจับ บนถนนย่านที่พักอาศัย ซึ่งมีอาคารของการเคหะโซเวียตตั้งตระหง่านไปทุกทิศทุกทาง ทุกอย่างเงียบสงัดพอจะได้ยินเสียงใบไม้ถูกับกิ่งไม้

 

สภาพป่าธรรมชาติกำลังรุกคืบเข้ามา อันตน ยูฮีเมนโก ไกด์นำนักท่องเทีี่ยวเข้าไปชมในเขตมรณะบอกว่า หมูป่าและสุนัขจิ้งจอกเริ่มเข้ามาอาศัยอยู่ในเมืองที่ถูกท้ิงร้าง และครั้งหนึ่งขณะเดินอยู่ในป่า เขาสังเกตเห็นสุนัขป่าวิ่งผ่านข้างเขาไปอย่างเงียบเชียบ เมื่อไม่กี่ปีก่อน อาคารสำคัญหลังหนึ่งของเมืองคือโรงเรียนหมายเลข 1 ถล่มลงมาเนื่องจากส่วนโครงสร้างผุกร่อนหลังจากผ่านฤดูหนาวและฤดูร้อนมากว่า 20 ฤดู “ผมคิดว่าในเวลา 20 ปี เมืองนี้จะกลายเป็นป่าใหญ่” เขากล่าว

 

คนทั่วไปไม่สามารถเข้าไปภายในรัศมี 29 กิโลเมตรจากเตาปฏิกรณ์หมายเลข 4 โดยไม่ได้รับอนุญาต แต่ฉันกับช่างภาพเดินทางไปกับเชอร์โนบิลอินเตอร์อินฟอร์ม ซึ่งเป็นกรมหนึ่งในกระทรวงบรรเทาสาธารณภัยของยูเครน

 

ที่ด่านตรวจบนเส้นทางเข้าไปสู่เขตหวงห้าม มีรูปปั้นพระแม่มารีองค์เล็กๆ และมีป้ายระบุปริมาณซีเซียมและสตรอนเชียมที่พบในเห็ด ปลา และสัตว์ป่าอื่นๆ

ในรัศมี 9.7 กิโลเมตร แนวต้นไม้ดูไหม้เกรียมเป็นเขตป่าที่เรียกกันว่าป่าเรดฟอเรสต์ ตามสีของสนยืนต้นตายที่ถูกรถไถไถกลบในคู ณ จุดหนึ่ง เครื่องวัดปริมาณรังสีของไกด์พลันวัดค่าได้ 1,500 ไมโครเร็ม ซึ่งพวกเขาบอกว่าสูงกว่าค่าปกติ 50 เท่า

 

ตอนเกิดอุบัติเหตุในปี 2529 รังสีกระจายออกไปไม่เท่ากันทุกทิศ ขึ้นอยู่กับทิศทางลม พื้นที่ซึ่งมีรังสีปนเปื้อนมากที่สุดคือทางทิศเหนือและทิศตะวันตกของโรงไฟฟ้าซึ่งรวมถึงป่าเรดฟอเรสต์ พื้นที่เหล่านี้ยังคงมีรังสีปนเปื้อนมากที่สุดในปัจจุบัน

 

ที่ใจกลางของเขตหวงห้ามคืออาคารครอบ ซึ่งมีด้านข้างเป็นชั้นลดหลั่นลงมาและสนิมจับเป็นทาง ตั้งแต่ช่วงต้นทศวรรษ 1990 เจ้าหน้าที่ของทางการยูเครนวางแผนจะสร้างอาคารทดแทน แล้วในที่สุดก็เริ่มโครงการที่ชื่อ นิวเซฟคอนไฟน์เมนต์ อันเป็นโครงสร้างโค้งทำด้วยเหล็กสูง 90 เมตรที่จะครอบเตาปฏิกรณ์ไม่ให้รังสีรั่วไหลไปอีก 100 ปี โครงการนี้ประเมินว่ามีมูลค่า 1.4 พันล้านดอลลาร์ โดยใช้เงินบริจาคจากประเทศอื่นๆ โครงการซึ่งเดิมทีกำหนดจะแล้วเสร็จในปี 2551 นี้ถูกรุมล้อมด้วยปัญหาเรื่องความล่าช้าและงบประมาณไม่เพียงพอ

 

ขณะเดียวกัน หิมะในช่วงฤดูหนาวกำลังเปลี่ยนไปเป็นฝน น้ำฝนที่รั่วเข้าไปในเตาปฏิกรณ์อาจส่งผลให้เกิดสิ่งที่ไม่อาจคาดการณ์ได้ สเตฟาน จี. โรบินสัน นักฟิสิกส์นิวเคลียร์ซึ่งทำงานกับองค์กรด้านสิ่งแวดล้อม กรีนครอส สวิตเซอร์แลนด์ กล่าว

 

“ช่วงฤดูหนาว น้ำจะแข็งตัว” โรบินสันซึ่งเดินทางมาที่โรงงานเมื่อสัปดาห์ก่อน กล่าว “น้ำที่แข็งตัวจะขยายขนาด เมื่อผนวกกับรังสีปริมาณเข้มข้นจากภายในเข้าไป อาคารครอบก็เสื่อมสภาพลงอย่างรวดเร็ว หากมีทางให้น้ำฝนเข้าได้ก็จะมีทางให้น้ำปนเปื้อนรังสีออกได้ด้วย อาคารครอบหลังที่สองจึงมีความสำคัญ”

 

โปรดอ่้านต่อในฉบับเดือนกันยายน 2554