มารยาทยุคใหม่

โลกของสื่อยุคใหม่ทำให้เส้นแบ่งระหว่างสิ่งที่หยาบคายกับสิ่งที่เหมาะสมเริ่มพร่าเลือนเสียแล้ว โมฮัมเหม็ด ราฟี ข้าราชการวัย 28 ปี ไปร่วมงานแต่งงานที่ไม่เหมือนใคร เพราะฝ่ายเจ้าบ่าวอัปเดตข่าวในหน้าเฟซบุ๊คของตนตลอดพิธี

“ผมเช็กหน้าเฟซบุ๊คของตัวเองค่อนข้างบ่อย เลยได้เห็นสถานะล่าสุดของเจ้าบ่าวว่ากำลังเล่าเหตุการณ์เป็นฉากๆ เช่น กำลังเปลี่ยนชุด หรือบอกว่ารู้สึกอย่างไรตลอดงาน” ราฟีเล่า

ช่วงที่เดินทางไปแข่งไกลบ้าน เวย์น รูนีย์ นักฟุตบอลทีมชาติอังกฤษและทีมสโมสรแมนเชสเตอร์ยูไนเต็ดวัย 25 ปี ชิงสารภาพกับโคลีน ซึ่งเป็นภรรยาผ่านการส่งข้อความก่อนจะถูกสื่อมวลชนแฉว่าเขาไปมีสัมพันธ์กับนางทางโทรศัพท์

ขอต้อนรับสู่โลกอันแปลกใหม่ของเครือข่ายสังคม โทรศัพท์สมาร์ทโฟน และการส่งข้อความด่วนที่มีเส้นแบ่งพรมแดนไม่ชัดเจนระหว่างโลกความจริงกับโลกเสมือนและระหว่างความสัมพันธ์ทางสังคมกับความเป็นมืออาชีพ

บางคนเรียกสถานที่นี้ว่าโลกแห่งมารยาททราม

ในยุคของคนรุ่นใหม่ที่เชี่ยวชาญการใช้เทคโนโลยี แนวคิดแบบเก่าเรื่องความเป็นส่วนตัวและสิ่งที่ควรอับอายนั้นกำลังถูกคลายไปหมดเพราะความต้องการสื่อสารแบบออนไลน์ทันใจ

มาร์ก สแปโรว์ กรรมการผู้จัดการของบริษัทจัดหาบุคลากรเคลลีเซอร์วิสในสิงคโปร์ กล่าวว่า น่าขันที่คนยุคเจเนอเรชันวายเป็นคนยุคไฮเทค แต่ขาดกาลเทศะเรื่องมารยาททางธุรกิจ

รูปแบบการสื่อสารที่สั้นและย่นย่อกลายเป็นสิ่งที่เห็นดาษดื่นกระทั่งในอีเมลที่ทำงาน เขาเสริมว่า “เด็กยุคใหม่มองว่าการใช้ภาษาแบบ ‘เอสเอ็มเอส’ เป็นเรื่องปกติ เห็นตัวอย่างได้จากอีเมลว่าพวกเขาเขียนเหมือนการส่งข้อความ” เอสเอ็มเอส (SMS- short message service) หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่าการส่งข้อความสั้น ตัวอย่างการใช้ภาษาย่อในเอสเอ็มเอส เช่น ใช้ ppl แทนคำว่า people และ cfm แทนคำว่า confirm การขาดมารยาทที่ดีเช่นนี้ลุกลามไปถึงกิจกรรมทางสังคมด้วย ตั้งแต่รูปถ่ายเวลาไปเที่ยวจนถึงการทะเลาะกับแฟน ทุกอย่างอยู่บนโลกออนไลน์หมด

ลี เจียยี ผู้บริหารงานประชาสัมพันธ์ วัย 29 ปี กล่าวว่า “ฉันมีเพื่อนที่ต้องล็อกอินเข้าเฟซบุ๊คทันทีที่ตื่นนอน แล้วโพสต์ข้อความว่า ‘อรุณสวัสดิ์ ชาวเฟซบุ๊ค’ สักพักต่อมาว่า ‘กำลังกินอาหารเช้าอยู่’ เห็นแล้วก็นึกในใจว่าไม่มีใครอยากรู้หรอก”

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ไมเคิล เนตซลีย์จากมหาวิทยาลัยการจัดการสิงคโปร์ (SMU) กล่าวว่า พฤติกรรมเหล่านี้ส่วนใหญ่มาจาก “ความเปิดเผยทะลุปรุโปร่งและความหลงตัวเองที่เพิ่มขึ้น”

“ทุกอย่างที่เราทำสามารถแสดงให้คนอื่นเห็นและประสบการณ์บนเว็บจึงกลายเป็นเรื่องของ ‘ตัวฉัน’ มากขึ้น” เขากล่าว เว็บไซต์เครือข่ายสังคมออกแบบมาให้อวดรูปถ่ายและแจ้งข่าวสารล่าสุด การปิดกั้นจึง “แทบจะทำไม่ได้”

“ถ้าเจออะไรไม่ถูกใจบนเว็บ ผมก็จะคลิกเมาส์เพื่อเปลี่ยนไปดูเนื้อหาอื่นที่มีอยู่มากมายไม่รู้จบได้ทันที” เขาเสริม ลีมีคำตอบที่คล้ายกันกับปัญหาเพื่อนช่างโพสต์ของเธอ นั่นคือลบเพื่อนคนนั้นทิ้งจากรายชื่อเพื่อน

มาร์ก เซไนต์แห่งมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีนันยาง กล่าวว่า “จากการวิจัยพบว่าการสื่อสารกันทางออนไลน์ไม่มีสัญญาณให้จังหวะโต้ตอบเหมือนอย่างปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัว เราจึงมีแนวโน้มที่จะแสดงออกมากเกินไปโดยไม่ยับยั้ง มักจะใส่อารมณ์มากขึ้นและสุภาพน้อยลง” ศ.เนตซลีย์เสริมว่า “เมื่อสื่อสังคมป้อนสิ่งเหล่านี้เรื่อยๆ ความคาดหวังจึงเปลี่ยนไป ผู้คนหวังให้เรามีปฏิสัมพันธ์กับพวกเขาทางออนไลน์ในแบบเดียวกับที่มีตามปกติ จึงเกิดปัญหาเช่นเดียวกับในโลกความจริง นั่นคือบางครั้งผู้คนก็โมโหเมื่อเราไม่เป็นอย่างที่เขาคาดหวัง” แล้วกฎระเบียบที่บังคับใช้ในสื่อสังคมเป็นอย่างไร เช่น ในการโพสต์ข้อความ สิ่งใดที่ยอมรับได้หรือรับไม่ได้ และคุณควรใช้เวลามากน้อยแค่ไหนกับโทรศัพท์มือถือหรือทวิตเตอร์

“ช่องทางสื่อสารเหล่านี้เป็นของใหม่ ผู้คนกำลังเรียนรู้ที่จะใช้ให้สมดุลและเหมาะสม” เนตซลีย์กล่าว “กระบวนการเรียนรู้ทางสังคมเช่นนี้ต้องอาศัยเวลา เรายังไม่มีกฎเกณฑ์ที่แน่นอนตายตัวตอนนี้”

แอนทอน ฮาเวียร์ นักเขียนวัย 26 ปี ยอมรับว่าการใช้แบล็กเบอร์รีทำให้เขาขาดปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัวที่มีค่ายิ่ง เขาว่า “บางครั้งขณะกินอาหารกับครอบครัว แล้วมีข้อความเข้ามาในแบล็กเบอร์รี ผมจะหันไปสนใจโทรศัพท์ แล้วน้องชายก็พูดว่า ‘ไว้ค่อยดูทีหลังก็ได้ กินให้เสร็จก่อน คุยกับเราบ้าง’ ”

แต่เซไนต์ยังมองในแง่ดี “เทคโนโลยีใหม่ทุกอย่างต่างสร้างความวิตกว่าคุณค่าทางวัฒนธรรมดั้งเดิมจะถูกทำลาย แต่เราก็ปรับตัวและสร้างขนบธรรมเนียมใหม่ๆขึ้นมาได้” เขากล่าว

โปรดอ่านต่อในเล่ม