ยุคทองของมือสมัครเล่น

 ไมเคิล ไอดาโทไม่เคยพบเห็นอะไรแบบนี้มาก่อน ในฐานะที่เขาเป็นนักเขียนและนักวิจารณ์รายการโทรทัศน์ของหนังสือพิมพ์ ซิดนีย์ มอร์นิง เฮราลด์ เขาเคยเห็นการหลอกลวงและเล่ห์เพทุบายในการทำสัมภาษณ์มานักต่อนัก แต่วันนั้น เมื่อต้องไปสัมภาษณ์ดาราคนดังที่มาพล่ามเกี่ยวกับรายการโทรทัศน์ใหม่ของตัวเองที่สถานีโทรทัศน์ลอสแอนเจลิส เขาก็เจอของใหม่เข้าให้

นักข่าวคนหนึ่งดูมีพฤติกรรมแปลกๆ หลังจบสัมภาษณ์ดาราแต่ละคน เขายื่นตุ๊กตาตัวเล็กๆขนฟูให้ผู้ถูกสัมภาษณ์ที่ดูงงๆทุกคน เกิดอะไรขึ้นหรือ

ไอดาโทรู้สึกเหมือนถูกชกจนพูดไม่ออกเมื่อรู้คำตอบ เพราะ ‘นักข่าว’ คนนั้นไม่ใช่นักข่าวจริงๆ หากเป็นเพียงผู้ชนะจากรายการโทรทัศน์ช่วงเช้า ซึ่งรางวัลคือโอกาสเป็นผู้สื่อข่าวบันเทิงและได้สัมผัสดารา

สิ่งที่ร้ายกว่านั้น ไอดาโทเล่าว่ารายการโทรทัศน์ดังกล่าวไม่ได้บอกเรื่องนี้มาก่อน พวกเขาแค่ส่งชื่อผู้ชนะไปยังห้องส่งสถานีลอสแอนเจลิส แล้วสวมรอยว่าเป็นนักข่าวตัวจริง เมื่อเรื่องแดงขึ้นมา เจ้าหน้าที่ห้องส่งต่างรู้สึกเหมือนถูกตบหน้ากันเป็นแถว

อีกสิ่งที่ทำเอาไอดาโทรู้สึกตกใจคือ “ในบรรดา ‘นักข่าว’ ที่ไปทำสัมภาษณ์วันนั้น ผู้ชายคนนี้แย่ที่สุด”

แต่ที่จริงไอดาโทก็พอเข้าใจตลกร้ายนี้ เพราะรายการโทรทัศน์ส่งให้มือสมัครเล่นกลายเป็นมืออาชีพมาสักพักแล้ว ลองนึกดูอย่างรายการ บิ๊กบราเทอร์ ออสเตรเลีย ทำให้ดาราหลายคนแจ้งเกิด เช่น แบลร์ แม็กโดโน ดาราละครโทรทัศน์ หรือรายการ ออสเตรเลียนไอดอล ปั้นกาย เซบาสเตียนและแชนนอน โนลล์กลายให้เป็นนักร้องฮิตติดตลาด ปีที่แล้ว รายการโทรทัศน์ชื่อดังอย่าง มาสเตอร์เชฟ ส่งให้ผู้ชนะ จูลี กูดวิน คุณแม่นักทำงาน กลายเป็นนักเขียนคอลัมน์และทำรายการโทรทัศน์ รวมทั้งมีตำราอาหารเล่มแรกของเธอ Our Family Table ออกวางตลาดเมื่อต้นปี  

 

แล้วก็ยังมีปรากฏการณ์อย่างซูซาน บอยล์ ไม่ถึงหนึ่งปีที่ผ่านมา บอยล์ สาวทึนทึกชาวสก็อต วัย 47 อาศัยอยู่กับแมวชื่อเพ็บเบิลส์ ประกาศตัวว่าไม่เคยถูกจูบ และฝันว่าสักวันเธออาจประสบความสำเร็จเหมือนกับอีเลน เพจ นักร้องที่เธอชื่นชมบูชา บอยล์ไปคัดตัวเข้าร่วมรายการโทรทัศน์ บริเทน’ส ก็อต ทาเลนต์ และเมื่อคลิปอันน่าทึ่งของเธอปรากฏบนอินเทอร์เน็ตในยูทูบ ชีวิตเธอก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

ในเดือนเมษายน หลังผู้คนทั่วโลกติดตามเธออย่างคลั่งไคล้ บอยล์กลายเป็นเศรษฐีนีเงินหลายล้าน อัลบั้มเปิดตัวชุด ฉันมีความฝัน เป็นผลงานเพลงขายดีที่สุดของปี 2552 ภายในเพียงหกสัปดาห์นับจากวันวางจำหน่าย ประเมินกันว่าเธอได้ค่าลิขสิทธิ์เบื้องต้นราวสี่ล้านปอนด์

เรื่องราวของบอยล์จุดประกายให้คนที่เคยมีฝัน ชีวิตพวกเขาก็อาจเปลี่ยนแปลงได้เช่นกัน แม้แต่อีเลน เพจ นักร้องที่เธอบูชาก็ยังร่วมแสดงความเห็นในข้อวิพากษ์เก่ียวกับความยั่งยืนในความสำเร็จของบอยล์ “เธอโด่งดังขึ้นมาได้เพราะยูทูบแท้ๆ” อีเลนกล่าวและใช้คำว่า “เชื้อไวรัส” เพื่อเน้นถึงความรวดเร็วของชื่อเสียงที่แพร่กระจายไปทั่วโลกของบอยล์ เธอกล่าวว่า “ชื่อเสียงนั้นจะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อมีความรู้ ประสบการณ์ และความพยายามเป็นต้นทุน ซึ่งเรื่องนี้เราต้องดูกันต่อไป”

เมื่อหนังสือพิมพ์เรื่องซุบซิบของอังกฤษทิ้งระเบิดลงวงการ โดยลงข่าวทำนองว่า การที่เพจเปรียบบอยล์กับ “เชื้อไวรัส” นั่นแสดงถึงความรู้สึกอันแท้จริงที่เธอมีต่อบอยล์ ทำให้เพจต้องออกมาอธิบายต่อไว้ในเฟซบุ๊กว่า “การมีชื่อเสียงพุ่งขึ้นระดับดาราในชั่วข้ามคืนโดยไม่มีประสบการณ์นั้นทำให้ชีวิตยากมาก ฉันรู้ซึ้งเรื่องนี้ดี เพราะเคยเกิดขึ้นกับฉันมาแล้วเมื่อละครเพลง เอวิตา เปิดการแสดง ในช่วงแรกเป็นเรื่องลำบากมาก

“แน่นอนว่า ปัจจุบันยิ่งยากขึ้นไปอีก ด้วยโลกของอินเทอร์เน็ต เฟซบุ๊ก ยูทูบ ดูเหมือนว่า ในเวลาเพียงไม่กี่นาที ชื่อเสียงก็แพร่กระจายไปได้ทั่วโลก” 

เพจพูดถูก ดูอย่างกรณีของจัสทิน บีเบอร์ นักร้องวัยรุ่นยอดนิยมวัย 16 ชาวแคนาดา เขากลายเป็นซูเปอร์สตาร์ชื่อก้องโลกหลังนำวิดีโอตัวเองร้องเพลงตอนอายุ 12 ขวบโพสต์ลงในยูทูบ วิดีโอดังกล่าวแพร่กระจายแบบฉุดไม่อยู่ ผู้คนคลิกเข้าไปดูเป็นล้าน ส่งผลให้บีเบอร์ได้เซ็นสัญญาเป็นศิลปินเพลง มียอดขายระดับแผ่นเสียงทองคำขาวและเสียงกรี๊ดสนั่นจากแฟนพันธุ์แท้

ทุกวันนี้ ว่ากันโดยทฤษฎีแล้ว ใครมีทางเข้าถึงอินเทอร์เน็ตก็อาจจับโลกได้อยู่หมัด พวกเขาสามารถเขียนบล็อก โพสต์วิดีโอลงยูทูบ หรือเปลี่ยนแปลงข้อมูลในวิกิพีเดียได้ทุกเมื่อ อันที่จริง เขาสามารถเขียนความคิดเห็นตามใจต้องการ จะเป็นมืออาชีพหรือมือสมัครเล่นไม่ใช่ข้อจำกัดแต่อย่างใด

บนอินเทอร์เน็ตมีกระทั่งเวทีสุขภาพอย่างในเว็บไซต์ PatientsLikeMe.com ซึ่งผู้ป่วยสารพัดโรคสามารถหาคำแนะนำได้จากเครือข่ายออนไลน์ของผู้ป่วยด้วยอาการเดียวกันที่เขียนเข้ามาแบ่งปันข้อมูล ซอฟต์แวร์ของเว็บนี้จะนับจำนวนและจัดหมวดหมู่ประสบการณ์ของผู้ที่เขียนเข้ามา แล้วบีบข้อมูลลงในฐานข้อมูล นับเป็นคลังข้อมูลของประสบการณ์ตรงอันล้ำค่า

 

ขอต้อนรับสู่ศักราชแห่งมือสมัครเล่น ลอเรล แพ็ปเวิร์ท นักวางแผนสื่อเพื่อสังคม เห็นว่าการที่ทุกคนมีช่องทางที่จะได้รู้เห็นและได้รับความสนใจในวงกว้างเป็นสิ่งที่ดี “ผู้คนที่คลั่งไคล้ในบางสิ่งบางอย่าง แต่เดิมทำได้เป็นเพียงงานอดิเรก ตอนนี้มีช่องทางให้แสดงออกได้” เธอกล่าว และอธิบายต่อว่า “อินเทอร์เน็ตเป็นกระบอกเสียงให้คนที่ไม่เคยมีโอกาสแต่มีความรู้ เป็นช่องทางที่มีศักยภาพมาก”

เธอเห็นว่าได้เวลาที่เราควรประเมินคำว่า ‘มือสมัครเล่น’ และ ‘มืออาชีพ’ เสียใหม่ ในเมื่อตอนนี้เรามีคนที่ทำงานอดิเรกที่ทำแล้วไม่ได้สตางค์ แต่ มีองค์ความรู้มากมาย ‘มือสมัครเล่นหมายถึงอะไร’ แพ็ปเวิร์ทตั้งคำถาม “พวกเขาคือคนที่เพียงแต่ไม่ได้รับการยกย่อง (เป็นทางการ) จากวงการเท่านั้น ขณะที่ ‘มืออาชีพ’ ได้รับสิ่งนี้”

ปัจจุบัน ความรู้ความเชี่ยวชาญของมือสมัครเล่นในหลายวงการไม่เพียงเป็นที่ยอมรับ แต่ยกย่องกันว่าทรงคุณค่าก็มี เมื่อสองปีที่แล้ว นิตยสาร ดิสคัฟเวอรี ของสหรัฐฯ ตีพิมพ์บทความเรื่อง ‘นักวิทยาศาสตร์มือสมัครเล่นอาจค้นพบวิธีรักษาโรคมะเร็งจากห้องใต้ดินของพวกเขา’ บทความดังกล่าวเริ่มต้นว่า “ไม่มีปริญญาเอกหรือ ไม่มีห้องทดลองหรือ ไม่มีทุนวิจัยจากรัฐหรือ ไม่มีปัญหา” ประวัติของนักวิจัยเหล่านี้ล้วนแสดงว่าพวกเขาเป็นมือสมัครเล่นที่เอาจริงเอาจังในเรื่องที่เขาสนใจ ผลงานวิจัยเจาะลึกของพวกเขาในเรื่องต่างๆ นับตั้งแต่การไล่ล่าพายุ ประวัติศาสตร์ยุคหิน ไปถึงพฤกษศาสตร์ มีความยอดเยี่ยมขนาดที่ทำให้มืออาชีพต้องลุกขึ้นมาให้ความสนใจทีเดียว

อย่างเช่น แอนโทนี เวสลีย์ นักเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์จากหมู่บ้านใกล้ๆเมืองแคนเบอร์รา ซึ่งเป็นมือสมัครเล่นที่สร้างความฮือฮาในวงการดาราศาสตร์ และเคยขึ้นหน้าหนึ่งหนังสือพิมพ์มาแล้วเมื่อปีก่อน หลังส่องกล้องดูดาวหลังบ้านแล้วพบว่ามีเทหวัตถุบางอย่างขนาดใหญ่มากพุ่งชนดาวพฤหัส และรายงานผ่านอินเทอร์เน็ตทันทีให้ประชาคมดาราศาสตร์นานาชาติรับรู้

เมื่อติดตามปรากฏการณ์หลังการพุ่งชนครั้งใหญ่ดังกล่าว ลี เฟลตเชอร์ หนึ่งในทีมนักวิทยาศาสตร์นาซาประจำหอดูดาวอันทันสมัยล้ำยุคที่ฮาวาย บันทึกไว้ว่า “เหลือเชื่อ นี่เป็นเหตุการณ์ที่พบได้ครั้งเดียวในชีวิต” ต่อมา เฟลตเชอร์เขียนในบล็อกว่า “การค้นพบของแอนโทนีน่าทึ่งมาก” เวสลีย์ไม่ใช่มือสมัครเล่นรายเดียวที่สร้างชื่อในแวดวงนี้

โรเบิร์ต อีแวนส์ บาทหลวงเกษียณ วัย 73 จากบลูเมาน์เทนนอกนครซิดนีย์ ทำสถิติโลกในการพบเห็นปรากฏการณ์ซูเปอร์โนวา ช่วงที่ยังเป็นหนุ่มนั้น อีแวนส์ประเมินว่าเขาจดจำตำแหน่งแห่งหนของดวงดาวในกาแล็กซีต่างๆได้ถึง 1,500 กาแล็กซีชั่วเวลาลัดนิ้วมือเดียว นั่นแปลว่าหากท้องฟ้ามีการเปลี่ยนแปลงใดๆเกิดขึ้น เขาก็มองดูรู้ทันที

“นักดาราศาสตร์มืออาชีพมีอุปกรณ์เครื่องมือหรูหรา แต่พวกเขาต้องจองคิวการใช้ล่วงหน้าถึงหกเดือน และถ้าโชคร้าย ฝนอาจตกขึ้นมาในวันนั้น” อีแวนส์กล่าวพลางหัวเราะ “แต่มือสมัครเล่นทำอะไรก็ได้กับเครื่องมือของเราเอง” 

นอกจากนี้ อีแวนส์กล่าวว่ามืออาชีพยังต้องผจญกับระบบราชการ หรือวุ่นวายอยู่กับการสอนนักศึกษา “แน่นอนว่าใครๆก็มีส่วนช่วยได้ทั้งนั้น และมือสมัครเล่นก็มีอะไรมากมายที่จะมอบให้วงการ”