เรื่องราวในรูปเงา

“ผมโตขึ้นมาในหมู่บ้านเล็กๆ ชีวิตเรียบง่ายมาก” หนังสุชาติ ทรัพย์สิน ผู้สูงวัยเล่าให้ฟังขณะนั่งเอกเขนกบนเก้าอี้ที่บ้านของเขาในจังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นเมืองทรงเสน่ห์ริมฝั่งอ่าวไทยที่ห่างจากกรุงเทพฯประมาณ 600 กิโลเมตร “ตอนอายุ 14 ปี ผมตัดสินใจว่าอยากเป็นนายหนังตะลุงชื่อดัง” หนังสุชาติเล่าพลางยิ้ม “ผมอยากเป็นดาวเด่นนั่นแหละ!” แน่นอนว่า หนังสุชาติซึ่งปัจจุบันอายุ 74 ปีได้ทำความฝันให้เป็นจริงแล้ว เขาฝึกฝนด้วยตนเองจนกลายเป็นช่างแกะตัวหนังตะลุงผู้เป็นที่ยอมรับกันว่าฝีมือยอดเยี่ยมในประเทศไทย ตลอดเวลาที่ผ่านมา เขาได้รับรางวัลซึ่งยกย่องฝีมือเชิดหนังและการอนุรักษ์ศิลปะไทยมากมาย เขาเคยมีโอกาสสำคัญที่สุดในชีวิตคือเชิดหนังถวายต่อหน้าพระพักตร์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมาแล้วสองครั้ง ในปีพ.ศ. 2527 และ 2528 รวมทั้งแสดงให้ผู้ชมในดินแดนห่างไกล อาทิ เยอรมนี เนเธอร์แลนด์ อินเดีย และญี่ปุ่น และก็ได้รับการเชิดชูเกียรติให้เป็นศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (การแสดงพื้นบ้าน) ประจำปีพ.ศ. 2549

 

ตามปกติหนังตะลุงซึ่งเป็นศิลปะประจำถิ่นของภาคใต้จะแสดงวรรณกรรมของไทยเรื่องรามเกียรติ์ซึ่งได้ต้นเค้ามาจากมหากาพย์รามยณะของอินเดียนั่นเอง เรื่องราวมหากาพย์เรื่องนี้เป็นเนื้อหาสำคัญตอนหนึ่งในคัมภีร์ของศาสนาฮินดู ซึ่งนำมาเล่าเรื่องโดยผูกร้อยเป็นนิยาย จากความเป็นมายาวนานของหนังตะลุงซึ่งเป็นมหรสพชั้นนำในสมัยอยุธยา เรื่องราวของหมู่เทพยดาเหล่านี้ได้ถูกใช้เป็นเครื่องมือถ่ายทอดค่านิยมสำคัญๆของไทยในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงไป แม้หนังตะลุงจะดูเหมือนเป็นรูปแบบศิลปะที่จวนจะสูญสิ้นในสังคมไทยปัจจุบัน แต่หนังสุชาติก็พยายามประยุกต์การแสดงให้เข้ากับยุคสมัย โดยนำเสนอมหากาพย์่เรื่องนี้พร้อมสอดแทรกเกร็ดเล็กเกร็ดน้อย อารมณ์ขัน และเครื่องมือเครื่องใช้สมัยใหม่อย่างเครื่องบินและโทรศัพท์มือถือ เป็นต้น

 

สิ่งที่ทำให้หนังสุชาติพิเศษไม่เหมือนใครคือ เขาไม่เพียงเป็นนักเชิดหนังฝีมือฉกาจเท่านั้น แต่ยังออกแบบตัวหุ่นที่งดงามประณีตด้วยตัวเอง กระบวนการที่น่าทึ่งในการสร้างตัวหนังตะลุงพร้อมส่วนที่เคลื่อนไหวได้อาจใช้เวลาตั้งแต่หนึ่งหรือสองวันจนถึงหนึ่งเดือนขึ้นอยู่กับรายละเอียดของตัวละครแต่ละตัว ตัวหนังมีความสูง 70 เซนติเมตรถึงเมตรกว่า จะใช้ขนาดใดขึ้นอยู่กับสถานที่ที่แสดง คือถ้าสถานที่กว้าง ผู้ชมมากต้องใช้ความสูงถึงเมตร แต่โดยทั่วไปใช้ขนาดสูง 70 เซนติเมตร โดยมากตัวหนังทำจากหนังวัว แต่สมัยก่อนหนังสุชาติเคยทำตัวหนังจากหนังเสือบ้างหรือหนังหมีบ้าง หนังเสือถือกันว่าศักดิ์สิทธิ์ จึงใช้ในการทำตัวพระฤาษี (หรือที่เรียกว่าพ่อแก่) เนื่องจากมีความเชื่อว่ามีความขลัง เพราะเสือมีตบะ ส่วนหนังหมีใช้ทำตัวตลกซึ่งมีอยู่สองสามตัวในคณะหนังตะลุง นอกจากนี้ตัวตลกอาจทำมาจากหนังวัวที่ตายแปลกๆ เช่น วัวที่ท้องอยู่แล้วตายพร้อมลูกในท้อง แต่ปัจจุบันหนังเสือหายากขึ้น โดยทั่วไปจึงใช้แต่หนังวัว ที่บ้านของหนังสุชาติเราจะเห็นกะโหลกวัวควายติดโชว์ไว้ทั่วบ้าน นายหนังท่านนี้แบ่งพื้นที่บ้านเป็นพิพิธภัณฑ์ซึ่งเขาตั้งขึ้นเพื่อรองรับนักท่องเที่ยว นีกเรียน นักศึกษาผู้มาเยี่ยมเยือน พิพิธภัณฑ์แห่งนี้มีชื่อว่า พิพิภัณฑ์บ้านหนังตะลุงสุชาติ ทรัพย์สิน  ประกอบด้วยบ้านสามหลัง และหลังสุดท้ายเพิ่งทำพิธีเปิดเป็นทางการเมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2554 โดยแบ่งกิจกรรมเป็นสามส่วน ได้แก่ ส่วนแรกสำหรับการสาธิตการแกะหนัง ส่วนที่สองเป็นโรงสาธิตการแสดงหนังตะลุง ซึ่งเปิดการแสดงทุกวัน วันละ 4-5 รอบ และส่วนที่สามคือ พิพิธภัณฑ์หนังตะลุง ในพิพิธภัณฑ์ส่วนนี้จัดแสดงตัวหนังจากหลายประเทศ ทั้งไทย จีน อินเดีย ตุรกี และเขมร ซึ่งเป็นตัวหนังที่ได้มาจากการแลกเปลี่ยนตัวหนังกับประเทศที่ไปแสดง นอกจากนี้ยังมีตัวหนังอายุ 200 กว่าปีซึ่งได้มาจากนายหนังท่านอื่นที่ครอบครัวไม่ได้สืบทอดมรดกนี้แล้ว มีความเชื่อว่าถ้าครอบครัวใดไม่ได้แสดงหนังสืบทอดจากบรรพบุรุษแล้วเก็บรักษาตัวหนังไม่ดี อาจจะ ‘โดนหนัง’ ได้ ลูกหลานจึงไม่เก็บตัวหนังไว้

 

โปรดอ่านต่อในฉบับเดือนตุลาคม 2554