มุกฮาแบบไทยๆ

คุณอาจเคยได้อ่านหรือผ่านตามุกเหล่านี้กันบ้างมาจากฟอร์เวิร์ดเมลที่เพื่อนๆ ส่งมาให้อ่านคลายเครียด ยังมีมุกขำขันแบบนี้อีกมากมายที่คุณสามารถแวบจากงานเข้าไปอ่านได้ตลอดเวลาบนหน้าจอคอมพิวเตอร์ถ้าคุณเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตอยู่ เพียงพิมพ์คำว่า “บล็อกขำขัน” แล้วค้นหาในกูเกิล บล็อกและเว็บไซต์เรื่องราวขำขันมากมายก็จะกระเด้งขึ้นมาให้คุณเลือกเป็นทิวแถว มีทั้งเรื่องสั้น เรื่องยาว เรื่องแปล กลอนขำขัน มุกแป้ก มุกฝืด แม้แต่มุก “ทะลึ่ง” นี่แสดงให้เห็นว่าคนไทยไม่เคยขาดแคลนอารมณ์ขัน  กำลังคุยเรื่องเครียดๆ กันอยู่ ไม่ว่าจะการเมืองเรื่องปวดหัว หรือเรื่องเศรษฐกิจเป็นพิษไปได้สักพักก็ต้องหามุกตลกมาเบรกเพื่อผ่อนคลายบรรยากาศ ที่ชวนให้คู่สนทนาอยากลุกขึ้นมาทำลายความปรองดองกันได้

 

อารมณ์ขันของคนไทยพัฒนาไปตามยุคสมัย แน่นอน เรื่องตลกย้อนไปในประวัติศาสตร์ย่อมไม่ใช้ภาษา “เด็กแนว” อย่างทุกวันนี้ แต่จะใช้การเล่นสำนวนโวหารให้ถูกต้องคล้องจองตามแบบฉบับฉันทลักษณ์ของบทกวีประเภทต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นโคลงฉันท์ กาพย์ กลอน ถึงจะไม่ขำจนระเบิดเสียงหัวเราะดังสนั่น แต่ตัวอย่างมุกตลกที่ตัดตอนมาจากวรรณคดีเรื่อง ระเด่นลันได โดยพระมหามนตรี (ทรัพย์) ที่ประพันธ์ล้อบทละครพระราชนิพนธ์เรื่องอิเหนาก็คงเรียกรอยยิ้มของใครต่อใครได้แน่

มาจะกล่าวบทไป                            ถึงระเด่นลันไดอนาถา

เสวยราชย์องค์เดียวเที่ยวรำภา                   ตามตลาดเสาชิงช้าหน้าโบสถ์พราหมณ์

อยู่ปราสาทเสาคอดยอดด้วน                      กำแพงแก้วแล้วล้วนด้วยเรียวหนาม

มีทหารหอนเห่าเฝ้าโมงยาม                       คอยปราบปรามประจามิตรที่คิดร้าย

 

ถ้าใครเคยอ่านกลอนบทละครเรื่องอิเหนาก็จะรู้ว่าตัวละครเอกคือ อิเหนานั้นเป็นเจ้าชายรูปงามสืบเชื้อสายมาจากวงศ์เทวาแห่งเมืองกุเรปัน เรียกขานกันว่า‘ระเด่นมนตรี’ นอกจากรูปงามแล้วยังมีความสามารถในการศึก ทั้งศึกรบและศึกรัก ท่านมหามนตรีจงใจหยิบยกเรื่องความเจ้าชู้ของอิเหนามาเล่น โดยให้ระเด่นลันไดเป็นขอทานอยู่ข้างโบสถ์พราหมณ์และไปเป็นชู้กับนางประแดะเมียของท้าวประดู่ ซึ่งในบทละครกล่าวถึงนางประแดะไว้ว่า

 

            เมื่อนั้น                                   นางประแดะหูกลวงดวงสมร

ครั้นรุ่งเช้าท้าวประดู่ภูธร                   เสด็จจรจากเวียงไปเลี้ยงวัว

โฉมเฉลาเนาในที่ไสยา                   บรรจงหั่นกัญชาไว้ท่าผัว

แล้วอาบน้ำทาแป้งแต่งตัว                   หวีหัวหาเหาเกล้าผมมวย

 

ภาพลักษณ์ของนางประแดะแตกต่างกับนางบุษบา นางเอกของเจ้าชายอิเหนาอย่างสิ้นเชิง และตลอดทั้งเรื่องก็เต็มไปด้วยมุกตลกล้อเลียนสอดแทรกอยู่ทุกบรรทัด และที่สนุกก็เพราะเชื่อว่าทั้งระเด่นลันได ท้าวประดู่และนางประแดะมีตัวตนจริงอยู่ในสมัยนั้น ว่ากันว่าท้าวประดู่ก็เป็นแขกเลี้ยงวัวอยู่แถวบริเวณที่เรียกว่าสี่แยกคอกวัวในปัจจุบันนั่นเอง 

 

มาดูมุกตลกจากกลอนบทละครเรื่อง อุณรุทร้อยเรื่อง ที่แต่งโดยกวีหญิงชื่อ คุณสุวรรณ กันอีกสักเรื่อง เรื่องนี้แต่งขึ้นราวต้นรัชกาลที่ 4 ชาวบ้านสมัยนั้นติดกันงอมแงมทั่วทั้งพระนคร ความตลกเกิดจากการจับเอาตัวละครจากวรรณคดี 144 ตัว จากวรรณคดีเรื่องต่างๆ ถึง 51 เรื่องมาปะปนกันอย่างสนุกสนาน 

           เมื่อนั้น                                   พระอุณรุทผู้รุ่งรัศมี

สมสู่อยู่ด้วยนางจันที                           ภูมีตรีตรึกนึกใน 

แค้นด้วยอิเหนากุเรปัน                           กับสุวรรณมาลีศรีใส 

เอานางจันสุดายาใจ                          ไปยกให้พระสมุทบุตรระตู

 

เรื่องเริ่มต้นที่พระอุณรุท แต่ตัวละครอื่นที่ตามมา คือนางจันทีนั้นอยู่ในเรื่องสังข์ทอง อิเหนากุเรปันอยู่ในเรื่องอิเหนา นางสุวรรณมาลีอยู่ในเรื่องพระอภัยมณี นางจันทสุดา อยู่ในเรื่องหลวิชัยคาวี และพระสมุท อยู่ในเรื่องพระสมุท นับว่าคุณสุวรรณเป็นกวีที่มีความสามารถและจินตนาการสูงยิ่ง หากค่ายละครสมัยนี้หยิบเอา อุณรุทร้อยเรื่อง มาสร้างเป็นละครจักรๆ วงศ์ๆ ตอนเช้าวันเสาร์อาทิตย์ ก็คงจะสนุกไม่น้อยเลยทีเดียว 

 

เด็กไทยยุค “เคป๊อบ” หรือ “เจป๊อบ” อาจไม่คุ้นเคยกับชื่อตัวละครโบร่ำโบราณ อีกทั้งบทกวีที่มีฉันทลักษณ์มากมายก็อาจทำให้ไม่ ”อิน” หรือไม่ขำ อย่างไรก็ตามถ้าไม่นับเรื่องภาษาแล้ว อารมณ์ขันที่มีพื้นฐานอยู่บนการเสียดสีล้อเลียนแบบเดิมๆ ก็ยังคงสืบทอดต่อมาเป็นรูปแบบหลักของมุกตลกไทยจนถึงวันนี้ 

 

ในกระบวนนักประพันธ์นิยายตลกหรือที่เรียกว่าหัสนิยายคลาสสิกในอดีตคงไม่มีใครเกิน ปรีชา อินทรปาลิต เจ้าของนามปากกา ป. อินทรปาลิต ผู้สร้างตัวละครอมตะในนิยายชุดสามเกลอ พล นิกร กิมหงวน ที่จัดเป็นหนึ่งในหนังสือร้อยเล่มที่คนไทยควรอ่าน พล พัชราภรณ์ นิกร การุณวงศ์ และกิมหงวน ไทยแท้ โลดแล่นเสมือนมีชีวิตอยู่ในหนังสือชุดนี้กว่าหนึ่งพันเล่ม ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2482 – 2511 ถูกนำมาสร้างเป็นทั้งละครโทรทัศน์และภาพยนตร์ มุกของ ป.อินทรปาลิตนั้นมีหลายแนว ทั้งแนวเล่นคำ ตัวอย่างที่ยกมานี้เป็นตอนหนึ่งจากชุดวัยหนุ่ม เรื่องเกี้ยวแม่หม้าย 

 

“...อาเสี่ยสอดขึ้น ‘เมื่อรถมันเกิดปฏิพัทธ์ เราก็ปฏิเสธไม่ได้ ต้องปฏิบัติตามใจมัน เลยทำให้เราต้องเปื้อนเปรอะสิ่งปฏิกูลอันเป็นปฏิกิริยาที่เราต้องลงไปนอนแผ่ตามๆ กัน’ แม่งามอีกคนส่งเสียงแจ๋วๆ ขึ้นมา ‘หนอย ทำเป็นสำบัดสำนวนอวดเป็นนักประพันธ์’ นิกรยักคิ้วแผล็บ ‘ไม่ได้อวดหรอกเจ๊ มันเป็นจริงๆ ผมนี่แหละนักประพันธ์ชื่อเสียงทั้งดังทั้งโด่ง’ ‘นามปากกาว่าไงยะ’ นิกรนิ่งนึก ‘ถ้าแต่งเรื่องรักโศกใช้นามปากกาว่า จบ ถ้าเรื่องโลดโผนใช้ อวสาน คุณไม่เคยอ่านเรื่องของผมบ้างรึ’...” 

 

นอกจากนี้ก็มีมุกล้อเลียนเหตุการณ์ฮิตๆ ที่เกิดขึ้นในบ้านเมืองยุคนั้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง มาลานำไทย เรื่องไทยรบกับฝรั่งเศสในกรณีพิพาทอินโดจีน เป็นต้น มุกตลกของ ป. อินทรปาลิต ไม่ซับซ้อน การันตีอ่านปุ๊บขำปั๊บไม่ต้องคิดมาก ถึงกับมีคำเตือนว่าอย่าอ่านสามเกลอในที่สาธารณะคนเดียว เพราะจะหัวเราะหยุดไม่ได้เหมือนคนบ้า 

 

โปรดอ่านต่อในฉบับเดือนกันยายน 2554